معناى بلندى و ارتفاع مىآيد ، و از اين باب است كه مىگويند : « ثقب الطائر » يعنى پرنده اوج گرفت ، به اين مناسبت كه با پرواز خود جو بالا را پاره مىكند . پس اينكه فرمود : * ( « وَالسَّماءِ وَالطَّارِقِ » ) * سوگندى است به آسمان و به طارق ، و آن گاه طارق را تفسير كرده به نجم ، يعنى ستاره كه در شب طلوع مىكند . و جمله * ( « وَما أَدْراكَ مَا الطَّارِقُ » ) * امر آن را بزرگ داشته ، مىفهماند كه به چيز بزرگى سوگند ياد كرده . و جمله * ( « النَّجْمُ الثَّاقِبُ » ) * بيان طارق است ، و جمله در معناى جواب استفهام تقديرى است ، گويا وقتى فرموده : تو نمىدانى كه طارق چيست ! شخصى پرسيده : چيست ؟ فرموده : * ( « النَّجْمُ الثَّاقِبُ » ) * . * ( « إِنْ كُلُّ نَفْسٍ لَمَّا عَلَيْها حافِظٌ » ) * اين جمله جواب قسم است ، و كلمه « لما » در آن به معناى « الا » است ، و معناى آيه اين است كه : هيچ نفسى نيست الا اينكه نگهبانى بر او موكل است . و مراد از موكل شدن نگهبانى براى حفظ نفس ، اين است كه فرشتگانى اعمال خوب و بد هر كسى را مىنويسند ، و به همان نيت و نحوه اى كه صادر شده مىنويسند ، تا بر طبق آن در قيامت حساب و جزا داده بشوند ، پس منظور از « حافظ » ، فرشته ، و منظور از « محفوظ » عمل آدمى است ، هم چنان كه در جاى ديگر فرموده : « وَإِنَّ عَلَيْكُمْ لَحافِظِينَ كِراماً كاتِبِينَ يَعْلَمُونَ ما تَفْعَلُونَ » « 1 » . و بعيد نيست كه مراد از حفظ نفس ، حفظ خود نفس و اعمال آن باشد ، و منظور از حافظ ، جنس آن بوده باشد ، كه در اين صورت چنين افاده مىكند كه جانهاى انسانها بعد از مردن نيز محفوظ است ، و با مردن نابود و فاسد نمىشود ، تا روزى كه خداى سبحان بدنها را دوباره زنده كند ، در آن روز جانها به كالبدها برگشته دوباره انسان بعينه و شخصه همان انسان دنيا خواهد شد ، آن گاه طبق آنچه اعمالش اقتضا دارد جزا داده خواهد شد ، چون اعمال او نيز نزد خدا محفوظ است ، چه خيرش و چه شرش . بسيارى از آيات قرآن كه دلالت بر حفظ اشيا دارد اين نظريه را تاييد مىكند ، مانند آيه « قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ » « 2 » ، و آيه « اللَّه يَتَوَفَّى الأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضى عَلَيْهَا الْمَوْتَ » « 3 » .

--> ( 1 ) و به درستى بر هر يك از شما حافظانى موكلند ، حافظانى بزرگوار و نويسنده ، آنچه شما انجام دهيد مىدانند . سوره انفطار ، آيه 12 . ( 2 ) بگو ملك الموتى كه موكل بر شما است شما را تحويل مىگيرد . سوره الم سجده ، آيه 11 . ( 3 ) خداست كه جانها را در حين مرگش مىگيرد ، و نيز جانهايى را كه هنوز نمرده و به خواب مىرود مىگيرد ، اگر اجلش رسيده باشد ديگر به بدنش بر نمىگرداند ، و نزد خود نگه مىدارد . سوره زمر ،